Kort antwoord
Serieus genomen worden als vrouwelijke leider begint bij de plek van waaruit je spreekt. Je zegt wat je vindt zonder het eerst te verzachten, je neemt ruimte in en je blijft staan als iemand tegen je grens duwt. Je hoeft jezelf daarvoor niet te dimmen of mannen na te doen. De plek van waaruit je spreekt, kun je oefenen, ook als de buitenwereld niet eerlijk is.
Op een dinsdag in Straatsburg ren ik na de stemmingen het restaurant van het Europees Parlement binnen. De stemmingen zijn uitgelopen. Aan mijn tafel zit een rumoerig gezelschap Franse lobbyisten uit de geneesmiddelenindustrie. Ze hebben verhitte gezichten en de wijn vloeit rijkelijk. Een maand lang hebben ze elke dag gebeld voor deze afspraak. Mijn office manager Heleen wordt er stapelgek van. Ik stel me voor en ga zitten. Niemand kijkt op. Het nare gevoel in mijn buik druk ik weg.
Halverwege mijn salade draait mijn buurman zich minzaam naar me toe. ‘En mevrouwtje, werkt uw man in het Europees Parlement?’ Ik zie mijn kans. Ik vertel hem uitgebreid over de loopbaan van mijn man. Alleen de kleuterschool sla ik over. Na drie kwartier sta ik op, groet vriendelijk in het rond en verdwijn naar mijn kantoor op de negende verdieping.
Serieus genomen worden als vrouwelijke leider gaat vaak over zulke momenten. Je hebt de functie, het mandaat en de kennis. En toch ziet iemand een mevrouwtje.
Waarom worden vrouwelijke leiders minder serieus genomen?
Een assertieve man noemen we al snel een echte leider. Bij een vrouw heet hetzelfde gedrag dominant. Wie als vrouw haar mond opentrekt en het ergens niet mee eens is, krijgt een etiket. Lastig. Agressief. Een bitch.
Dat begint vroeg. Als ik in Leiden studeer, zegt de studentendecaan: ‘Mevrouwtje toch… U zult nooit afstuderen.’ Of ik getrouwd ben. Dan kan ik beter lekker voor mijn man gaan zorgen, vindt hij. Hij houdt mijn arm vast als die van een gevangene en zet me bij de deur. Ik studeer af. Vanuit Angola. Vanuit Beiroet.
Als ik lees dat vrouwen in de VS steeds vaker naar de top mogen, maakt mijn hart een sprongetje. Tot ik verder lees. De formele deuren staan inmiddels open. Volgens de SER bezetten vrouwen 44 procent van de commissarisplekken bij beursgenoteerde bedrijven in Nederland. Bij de bestuursfuncties is dat 17 procent. Aan de toezichtstafel gaat het dus sneller dan op de plek waar de dagelijkse macht ligt. En soms komt een vrouw pas aan de top als het gebouw al brandt. Dat heet de glazen klif.
Ik zal tot mijn laatste snik bijdragen aan een eerlijkere arbeidsmarkt. Maar ik ga niet zitten wachten tot het systeem is veranderd. Dan kun je wachten tot je een ons weegt. We kunnen twee dingen tegelijk doen. De buitenwereld eerlijker maken en onze positie van binnen versterken.
Wat is vrouwelijk leiderschap eigenlijk?
Bij vrouwelijk leiderschap denken veel mensen aan een zachtere stijl. Ik kijk er anders naar. Ik zie vrouwen die zich klein maken, idioot hard werken, hun stem verlagen en hun zachtheid wegduwen. Om te passen in een vorm die nooit voor hen is ontworpen.
Ik zie net zo goed mannen die hun intuïtie, hun zorgzaamheid en hun stilte dicht tegen zich aan drukken. Omdat die kwaliteiten niet zouden passen bij hoe een leider eruit hoort te zien. Sinds een paar jaar werk ik ook met mannen. We hebben elkaar nodig.
Is een vrouw uitgesproken, assertief en kordaat? So what. Is een man reflectief, zacht en intuïtief? So what. We dragen allemaal beide kwaliteiten in ons. Dat noem ik nieuw leiderschap. Heel mogen zijn, als man en als vrouw.
Moet je harder praten om gehoord te worden?
In de commissievergaderingen van het Europees Parlement horen veel mannen zichzelf graag praten. Ze blijven zo lang aan het woord dat ik op een dag een collega onderbreek met een motie van orde. ‘Voorzitter, ik ben de volgende spreker op uw lijst’, zeg ik. Ik meld dat ik even op en neer naar Amsterdam ga en dat ik erop reken dat de spreker klaar is als ik terugkom.
De paar vrouwen kloppen hard op hun tafel. De tolken verslikken zich van het lachen. Een enkele man lacht mee, de rest kijkt gepikeerd. De spreker rondt meteen af.
Volume heeft daar weinig mee te maken. Een les die me altijd is bijgebleven, krijg ik om elf uur ’s avonds in een stampvolle zaal waar iedereen door elkaar praat. Een ervaren politicus staat op en spreekt rustig en duidelijk. De zaal wordt stil. Daarover gaat ook rustig leiderschap.
Het begint kleiner dan je denkt. Loop morgen eens recht vooruit door de gang naar je vergadering. Niet uitwijken. Geen sorry. Met een rechte rug en een besliste stap. Voelt anders, hè?
Hoe krijg je gezag zonder een masker op te zetten?
Als een sterke houding niet gewaardeerd wordt, gaan we dimmen. We zetten een lief masker op. We gaan mannen imiteren of met ze slijmen. We maken andere vrouwen een kopje kleiner of we gaan twijfelen aan onszelf. Word je daar gelukkig van? Ik niet.
Ik heb mijn eigen variant gehad. Ik ben de godganse dag bezig uit te leggen waarom ik iets zeg of doe. Tot een medewerker haar moed verzamelt. ‘Gek worden we van dat uitleggen van jou’, zegt ze. ‘Je wilt gewoon gelijk hebben.’ Eerst word ik boos. Dan ga ik uitleggen waarom ik uitleg.
Die medewerker heeft het later heel ver geschopt. Ik ben haar nog steeds dankbaar. Wie stilte niet kan verdragen, gaat te veel uitleggen.
Veel vrouwen vinden autoriteit een vies woord. Toch heb je aan de top gezag nodig, op je eigen manier. Voor mij komt dat uit evenwicht tussen aanmoediging en kritiek. Je stelt duidelijke verwachtingen en geeft regelmatig feedback. En je respecteert je mensen voor wie ze zijn en waar ze staan. Dan krijg je die autoriteit vanzelf.
Wat doe je als iemand je niet serieus neemt?
Meestal weet je prima wat je vindt. Je weet welke prijs klopt en welk besluit genomen moet worden. Tot de ander teleurgesteld reageert. Dan ga je verzachten, twijfelen en toch weer ja zeggen. Weten waar je staat en blijven staan als er druk op komt, zijn twee verschillende vaardigheden.
Ik zie het bij bestuurders die heel goed weten wat ze vinden. In de vergadering formuleren ze het net iets voorzichtiger, omdat ze niet lastig gevonden willen worden. Dat kost geld. Maar ook tijd, invloed en uiteindelijk vrijheid. Zo’n opmerking over je man of je leeftijd zegt meer over de ander dan over jou. De vraag is hoeveel macht je die ander geeft. Daarover gaat ook twijfel bij vrouwen die het kunnen.
Daar komt de KERNPOSITIE in beeld. Dat is de innerlijke plek van waaruit je kiest, begrenst, onderhandelt en leidinggeeft. Vanaf die plek denk je niet automatisch: kan ik dit wel vragen, vinden ze me niet lastig? Je onderzoekt wat je vindt, wat je wilt en wat je waard bent. En welke prijs je niet langer wilt betalen.
Kun je leren steviger te staan?
Ja. Innerlijke stevigheid is trainbaar. Je merkt pas hoe stevig je staat als het spannend wordt. Bij een lastige klant, een scherpe onderhandeling of een besluit waarvan je de uitkomst niet weet. Wie verlies niet kan dragen, wordt onderhandelbaar.
Terug naar Straatsburg. Even nadat ik mijn kantoor binnen ben, wordt er driftig op de deur geklopt. De roodwangige Franse delegatie. ‘Madame, wij hadden niet begrepen dat u de geachte afgevaardigde was.’ Tegenover mijn bureau zit een jonge man die ik snel uit het kantoor van een Italiaanse collega heb gehaald. Ik zeg dat ik in vergadering ben en dat ze hun drie kwartier hebben gehad. Dan sluit ik de deur.
Heleen heeft nooit meer last van ze gehad.
Herken je dit?
In de gratis weggever over authentiek leiderschap zet ik tien sleutels op een rij voor leiderschap met echte impact.
In het jaartraject Succes zonder Roofbouw™ werken we een jaar lang aan de plek van waaruit jij leidt, zodat je gehoord wordt zonder jezelf kleiner of harder te maken.