Vrouwen mogen steeds vaker naar de top. Ik zie de cijfers in de VS en mijn hart maakt een sprongetje. Want de ontwikkelingen daar volgen hier wat later. Ik zie onderzoeken met feiten. Zou het dan toch? Dan lees ik verder. Vooral als het gebouw al in brand staat. Dat verschijnsel heeft een naam: de glazen klif.
Een bedrijf verliest klanten. De cijfers zakken weg. Het vertrouwen is beschadigd. En plotseling blijkt er toch ruimte voor een vrouw aan de top. Ze krijgt geen rustig bureau in een gezonde organisatie met jaren om iets op te bouwen. Ze krijgt de sleutels wanneer het alarm al afgaat.
Wat is de glazen klif?
De glazen klif, in het Engels glass cliff, is het verschijnsel dat vrouwen relatief vaak worden benoemd in leiderschapsposities die risicovol en kwetsbaar zijn. Michelle Ryan en Alexander Haslam beschrijven het in 2005. De problemen zijn dan meestal al ontstaan onder hun voorgangers. Zodra de nieuwe leider het tij niet snel genoeg keert, wordt het falen opvallend gemakkelijk aan haar gekoppeld. Dat is een venijnige vorm van ongelijkheid.
En als ze valt van de richel waar fouten niet kunnen? ‘Zie je wel? Was zij wel geschikt?’, zegt de omgeving dan. Precies daar zit de blinde vlek. We beoordelen leiders graag op hun resultaten, maar we vergeten soms de uitgangspositie mee te wegen.
De ene bestuurder krijgt een gezonde organisatie, een sterk team en een lange adem. De andere krijgt dalende omzet, intern wantrouwen, publieke druk en zes maanden om een wonder te verrichten. Op papier hebben ze dezelfde functietitel. In werkelijkheid hebben ze een totaal andere opdracht.
Ook in Nederland zijn we er nog lang niet. Volgens de Female Board Index van de SER bezetten vrouwen inmiddels 44 procent van de commissarisfuncties bij beursgenoteerde ondernemingen. Bij de bestuursfuncties is dat 17 procent. Aan toezichtstafels gaat het dus sneller dan op de plekken waar de dagelijkse macht en de eindverantwoordelijkheid liggen.
Het glazen plafond is vervangen door een glazen afgrond
Een vrouw benoemen tijdens een crisis is nog geen vooruitgang. Een eerlijke benoeming begint niet bij de vraag of zij sterk genoeg is voor deze crisis. Ze begint bij de vraag of wij de voorwaarden hebben gecreëerd waaronder een leider werkelijk kan slagen.
Dat vraagt meer dan diversiteit in een persbericht. Het vraagt een realistische opdracht, voldoende mandaat en openheid over de erfenis. En een raad die niet alleen iemand zoekt om de schade op te ruimen. Vrouwen hoeven geen kans te krijgen om te bewijzen dat ze een onmogelijke situatie kunnen overleven. Ze verdienen dezelfde kans als mannen om iets duurzaams op te bouwen.
Anders is het geen doorbraak. Dan is het glazen plafond alleen vervangen door een glazen afgrond.
Jacques krijgt meer dan Jacqueline
Er is nog een kant aan dit verhaal die minder comfortabel is. Een AI-model geeft bij precies hetzelfde cv, dezelfde ervaring, kennis en kunde, een salarisadvies dat voor Jacques 120.000 euro hoger ligt dan voor Jacqueline. Het enige verschil is de voornaam. Als ik dat vertel, zijn de reacties in de trant van ‘Schandelijk, AI is niet te vertrouwen’.
Tot ik me over Jacqueline en andere vrouwen iets heel anders begin af te vragen. Wat als de grootste onderschatting van onszelf komt? Wat als je jezelf veel meer onderwaardeert dan een algoritme ooit zou doen?
Onlangs zit er een ondernemer tegenover me. Haar bedrijf loopt, haar agenda is vol en haar klanten werken dolgraag met haar. Ik vraag waarom ze juist dat uurtarief rekent. Ik vind het stiekem erg laag, maar ik zeg het niet. Ze kijkt me aan. ‘Weet ik niet. Het voelt gewoon als een goed bedrag.’ ‘Ben jij nog de persoon die ooit heeft besloten dat dit een goed bedrag is?’, vraag ik. Het blijft stil.
Dat moment maak ik vaker mee, ook bij bestuurders, partners en andere beslissers. Mensen die zonder met hun ogen te knipperen miljoeneninvesteringen goedkeuren of grote teams aansturen, maar zichzelf klein houden zodra het over hun eigen waarde gaat. Misschien is dat wel de duurste vorm van roofbouw. Jarenlang leven vanuit een beeld van jezelf dat allang niet meer klopt.
Mogen we verschijnen zoals we zijn?
De deuren van onze maatschappij zijn formeel open. Nu komt er een andere vraag naar voren. Mogen we daar verschijnen zoals we zijn? Ik zie zoveel vrouwen die zich klein maken, idioot hard werken, hun stem verlagen en zachtheid wegduwen. Om maar te passen in een vorm die nooit voor hen ontworpen is.
En ik heb net zo goed mannen gezien die hun intuïtie, hun zorgzaamheid en hun stilte dicht tegen zich aandrukken. Omdat die kwaliteiten niet passen bij hoe leiderschap eruit zou horen te zien. Sinds een paar jaar werk ik ook met mannen. We hebben elkaar immers nodig.
Het kan zo eenvoudig zijn. Als een vrouw uitgesproken, assertief en kordaat is: so what? Als een man reflectief, zacht, invoelend en intuïtief is: so what? We dragen allemaal beide kwaliteiten in ons. Dat noem ik nieuw leiderschap. Laten we in hemelsnaam ophouden met onszelf en anderen in hokjes te stoppen, vraag ik uit de grond van mijn hart.
Mijn rode draad begint in een bed in Beiroet
Ik heb een rode draad bij alles wat ik doe en deed. Vrouwen op plekken krijgen waar besluiten worden genomen. En zorgen dat ze daar blijven. Die gedrevenheid begint in een bed in Beiroet, op een moment waarop ik er geen seconde mee bezig ben. Ik lig nog na te hijgen van de bevalling.
De draad loopt door mijn jaren als jurist in Brussel en door mijn vijftien jaar als Europarlementariër. Hij loopt nog steeds door mijn werk met succesvolle vrouwen van 50 plus. Kijk, wij hebben geen grondstoffen. Wel mensen. Te veel talent blijft te lang langs de zijlijn staan of is aan het verpieteren.
Ik sta tussen duizenden vrouwen uit alle hoeken van de wereld in Beijing. Mijn opdracht is helder. Ik moet mijn rapport namens het Europees Parlement over vrouwen in besluitvorming op de internationale agenda krijgen. En het lukt. De VN neemt mijn voorstellen over. Wat begint als losse aantekeningen op mijn bureau, wordt internationaal beleid. De vrouwen op de Haagse ministeries ondervinden daar nog steeds de gunstige gevolgen van.
Wat me het meest is bijgebleven, gebeurt buiten de vergaderzalen. Bijeenkomsten worden plotseling afgezegd. Vrouwen worden geïntimideerd. Stemmen worden gesmoord. En toch luistert de wereld. Daar leer ik dat één mens meer verschil kan maken dan hij of zij ooit vermoedt.
Eén stem kan een beweging beginnen. Eén idee kan beleid worden. Eén besluit kan generaties beïnvloeden.
Herken je dit?
In de gratis weggever over authentiek leiderschap zet ik tien sleutels op een rij voor leiderschap met echte impact.
In het jaartraject Succes zonder Roofbouw™ werken we een jaar lang aan je positie aan de top, zodat je die plek inneemt en houdt zonder jezelf te verliezen.