Kort antwoord
Ruimte voor iets nieuws maak je door eerst te kiezen wat stopt. Denk aan overleggen waar je niet bij hoeft te zijn, problemen die een ander prima kan oplossen en strijd die je het niet waard vindt. Houd daarna je nee overeind als iemand ertegen duwt en neem de eerste signalen van je lichaam serieus.
Je wilt iets nieuws. Een boek, een bedrijf, een opleiding of meer tijd met de mensen die er echt toe doen. Het notitieboek op je bureau staat vol pijlen, cirkels en deadlines. Ernaast ligt je agenda en die zit al vol. Dus doe je wat succesvolle mensen meestal doen. Je zet het nieuwe er gewoon bovenop.
Een paar maanden later merk je het aan je schouders die ’s avonds niet meer zakken. Het nieuwe voelt ineens als de zoveelste verplichting. En het plan waar je zo naar verlangde, schuift weer een kwartaal op.
Waarom gaat iets nieuws beginnen zo vaak over je grens?
Omdat je ruimte zoekt in een week die al vol zit. Wie gewend is alles te dragen, ziet iets nieuws als iets wat erbij komt. Er gaat niets af. Zo wordt een verlangen in korte tijd een nieuwe bron van roofbouw. Ruimte maken voor iets nieuws begint daarom met een andere vraag. Wat moet er eindelijk eens stoppen?
Cliënten vragen me vaak of ze nog harder moeten werken of eerst ruimte moeten maken om weer goed te kiezen. Het lastige is dat vermoeidheid je juist richting meer duwt. Je denkt dat je nog een opleiding nodig hebt. Nog een model of nog een lijstje. Misschien heb je het tegenovergestelde nodig. Lucht en denkruimte om te zien wat er echt speelt en wat nu voorrang heeft.
Ik heb dat zelf ook lang niet gezien. Ik werk elk weekend en elke avond. Er is altijd nog een dossier. En ik vind het nog leuk ook. Tot mijn hoofd troebel wordt, mijn fouten oplopen en mijn lijf zegt dat ik het nu zelf maar moet uitzoeken. Meer inspanning geeft niet vanzelf meer resultaat. Vanaf een bepaald punt levert harder werken geen voorsprong meer op.
Waar haal je die ruimte vandaan?
Meestal ligt ze al op tafel. Je zit in overleggen waar je niet bij hoeft te zijn. Je lost problemen op die iemand anders prima kan oplossen. En thuis beloof je opnieuw dat het straks rustiger wordt. Elke nieuwe maand heeft een agenda. En die agenda heeft lak aan jouw goede voornemens.
In Angola zit ik naast mijn man in de auto. Steile bergwegen met afgronden. Hij klemt het stuur tussen zijn knieën en stopt rustig zijn pijp, terwijl we in volle vaart over de hobbelige weg stuiteren. Ik zweet en klem mijn handen ineen en mijn kiezen op elkaar. En ik zeg niets.
Niet elke strijd is de mijne. Sommige energie bewaar ik voor de momenten die ertoe doen. Mijn studieboeken terugkrijgen is een strijdpunt, net als rijlessen afdwingen en mijn eigen vrienden kiezen. Zijn machospelletjes op de bergweg zijn het niet waard. De derde keer kan ik het loslaten.
Dat zie ik nu bij veel ondernemers en leiders terug. Ze vechten overal en over alles. Elke mail, elke vergadering, elke kritiek. Ze zijn uitgeput, omdat ze geen onderscheid maken tussen wat ertoe doet en wat niet. Leiderschap is ook kiezen waar je energie naartoe gaat. Daar zit vaak meer ruimte dan in welke planningsmethode ook.
Waarom lukt loslaten niet, terwijl je weet wat er weg moet?
Roofbouw zit vaak op een andere laag dan waar je haar probeert op te lossen. Ik zeg bijvoorbeeld tegen mezelf dat ik beter moet delegeren. Ik ga op zoek naar een technische assistent. Dat klinkt heel praktisch. Maar misschien lukt delegeren nooit, omdat ik denk dat niemand het zo goed doet als ik. Of omdat ik mijn waarde haal uit het feit dat iedereen me nodig heeft.
Hetzelfde zie ik bij een bestuurder die meer rust wil. Ze boekt een vakantie. Haar telefoon gaat mee naar het zwembad. De echte kwestie is haar agenda niet. Ze vertrouwt haar team niet genoeg om zonder haar te beslissen. Dan kun je tien technieken leren en verandert er weinig. Je lost roofbouw zelden op op de plek waar je haar het eerst ziet.
Wat als je nee toch weer een ja wordt?
Stel, je hebt besloten wat er weg mag. Een klant wil nog iets extra’s. Een medewerker vraagt of jij het even kunt overnemen. Je eerste reactie is helder. Nee. Tien minuten later zit je het toch te regelen, met je telefoon in je hand.
Een grens stellen is makkelijk zolang iedereen tevreden knikt. Je ziet pas waar je grens werkelijk ligt als iemand ertegen begint te duwen. Een zucht. Een stilte. ‘Jammer, ik had echt op je gerekend.’ Je voelt die afwijzing tot in je botten. Ineens lijkt je grens veel verder weg. Over nee leren zeggen heb ik al eerder geschreven. Voor ruimte maken telt vooral wat er van je nee overblijft als de ander teleurgesteld kijkt.
Waarom voelt lege ruimte zo ongemakkelijk?
Jarenlang werk ik minstens zeventig uur per week. ‘Jessica neemt alleen vrij om haar tanden te poetsen’, zegt mijn ex. Hij overdrijft. Vaak ga ik ook douchen.
Ik denk lang dat ik gewoon heel toegewijd ben. Nu weet ik dat ik de rust in mijn hoofd ontloop. Zodra het stil wordt, komt de twijfel. Wie ben ik zonder drukte? Zonder prestaties? Zonder dat de wereld mij nodig heeft? Rust is daarom meer dan vrij nemen. Het is kunnen loslaten. Dat kun je leren. Ik heb het ook geleerd.
Reken er dus op dat nieuwe ruimte eerst onrustig voelt. De neiging is groot om haar meteen weer te vullen. Met mail, met een extra project of met iets wat nuttig lijkt. Als je die eerste onrust uithoudt, ontstaat er plek voor het nieuwe waar je zo naar verlangde.
Hoe merk je dat je weer over je grens gaat?
Ik raad aan om regelmatig naar drie stoplichten te kijken. Je werk, jezelf en je privéleven. Groen betekent doorrijden. Bij oranje of rood stop je eerst, voordat je er iets nieuws bovenop bouwt.
Het lichaam geeft die kleuren vaak als eerste door. Je reageert met een kort lontje. Je twijfelt langer dan normaal. Je slaapt slecht. Je adem blijft hoog zitten. Of je voelt minder helder wat de juiste volgende stap is. Dat kan betekenen dat je hoofd te vol is geworden om nog goed te kiezen. De Roofbouw-scan helpt je om dat eerlijk in kaart te brengen. Blijven klachten aanhouden, dan is je huisarts de juiste persoon om mee te praten.
Nog harder duwen maakt een keuze zelden helderder. Even uit de ruis stappen wel. Pas dan zie je wat er werkelijk ruimte verdient.
Eerst moet er iets uit.
Herken je dit?
In de gratis weggever over burn-out voorkomen lees je hoe je eerder merkt dat je weer over je grens gaat.
In de RoofbouwReset™ kijken we in 90 dagen wat er uit je agenda en je hoofd mag, zodat het nieuwe echt ruimte krijgt.